تبلیغات
کمیته تحقیقات دانشکده پرستاری ومامایی زنجان - آشنایی با منابع اطلاعاتی و روشهای جستجو

کمیته تحقیقات دانشکده پرستاری ومامایی زنجان
 

محل درج آگهی و تبلیغات
 
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 21 آذر 1391 توسط سید مسعود موسوی
نگارش علمی: آشنایی با منابع اطلاعاتی و روشهای جستجو
مقدمه
امروزه توانایی جستجوی متون پزشكی تبدیل به مهارتی ضروری برای هر یك از اعضای خانوادة علوم ‏پزشكی شده است. وجود بیش از 15 میلیون مقاله در كتابخانه‌های علوم پزشكی دنیا در كنار انتشار ماهیانه ‏بیش از 5000 ژورنال پزشكی باعث شده تا یافتن منابع صحیح اطلاعاتی و متون پزشكی مناسب نه تنها ‏ساده نبوده بلكه نیاز به دانش و تجربه كافی داشته باشد. در این شماره از خبرنامه با مرور كلی بر پایگاههای ‏اطلاعاتی پزشكی، مهمترین آنها یعنی مدلاین مورد تاكید قرار می‌گیرد.‏

پایگاه‌های اطلاعاتی پزشكی ‏
هر یك از پایگاه‌های اطلاعاتی معمولاً بر موضوعی خاص تمركز داشته، ژورنالهای مرتبط با همان موضوع ‏را ثبت می‌نمایند. بعضاً پایگاه‌های اطلاعاتی با پوشش موضوعیِ جامع و در برگیرنده كلیه رشته‌های پزشكی ‏و مرتبط با آن یافت می‌گردند كه محل مناسبی برای مراجعه شما جهت جستجوهای اولیه خود می‌باشند. در ‏این میان معروف‌ترین، جامع‌ترین  و كامل‌ترین و پرمصرف‌ترین پایگاه اطلاعاتیِ پزشكی، مدلاین می‌باشد ‏كه امروزه شهرت جهانی پیدا كرده است. لذا در این شماره خبرنامه بطور خلاصه به تشریح عملكرد و طرز ‏استفاده از ‏‎ ‎مدلاین خواهیم پرداخت. پایگاه اطلاعاتی دیگری مشابه مدلاین  نیز با شمولیت جامع و شهرتی ‏جهانی به نام ‏EMBase‏ وجود دارد كه در حقیقت در پزشكی مبتنی بر شواهد ‏‎(EBM)‎، این دو پایگاه ‏اطلاعاتی به عنوان پیش‌نیاز اصلی برای جستجوی مقالات و بررسی متون محسوب می‌گردند.‏

بهترین و مستدل‌ترین راهنمای جستجوی مدلاین را می‌توانید در سایت اینترنتی رسمی مدلاین به آدرس ‏http://pubmed.gov‏ در قسمت ‏Tutorial‏ پیداكنید. ‏


مدلاین
مدلاین مهمترین پایگاه اطلاعاتی پزشكی كتابخانه ملی آمریكا ‏‎(NLM)‎‏ است كه حاوی بیش از 13 ‏میلیون مقاله از سال 1966 تاكنون از بیش از 4800 عنوان ژورنال پزشكی از سراسر دنیا می‌باشد. حدود 88 ‏درصد مقالات از منابع انگلیسی زبان بوده یا چكیده انگلیسی دارند گرچه تنها 76 درصد مقالات موجود در ‏مدلاین حاوی چكیده می‌باشند. این بانك اطلاعاتی كه بصورت روزانه روزآمد می‌گردد سالیانه حدود ‏چهارصد هزار مقاله در موضوعات پزشكی، پرستاری، دندانپزشكی، دامپزشكی، علوم پایه، علوم خدمات ‏بهداشتی و سایر حیطه‌های علوم طبیعی را در خود ثبت می‌نماید. ‏


سرعنوانهای موضوعی پزشكی ‏‎ (Mesh)‎‏ ‏
وجه تمایز مدلاین از بسیاری از پایگاه‌های اطلاعاتی دیگر دارا بودن یك فهرست طبقه‌بندی موضوعی ‏مفصل و درخت مانند به نام درختِ  ‏MeSH‏  می‌باشد كه آخرین نسخه آن در سال 2006 دارای بیش از ‏‏23000 سرعنوان موضوعی پزشكی ‏‎(MeSH Heading)‎‏ بوده، جهت طبقه‌بندی موضوعی مقالات، ‏كتب و هرگونه منابع سمعی و بصری پزشكی به كار می‌رود. ‏MeSH Heading‏‌ های انتخاب شده ‏برای هر مقاله در فیلد مجزایی بنام ‏‎[MH]‎‏ درج می‌گردد. در نتیجه به هنگام جستجوی یك سوژه درون ‏مقالات طبقه‌بندی شده، می‌توان ابتدا ‏MeSH Heading‏‌ های مناسبِ آن سوژه را یافته، سپس مقالات ‏طبقه‌بندی شده تحت آن ‏MeSH Heading‏‌ ها را مشاهده نمود. ‏


مفهوم زیر عنوان (‏Subheading‏)‏
هر یك از ‏MeSH Heading‏ های موجود برحسب اینكه در یك مقالة خاص از چه جنبه یا جنبه‌هایی ‏بررسی شده باشد دارای زیرعنوان‌های متفاوتی در آن مقاله نسبت به مقاله‌ای دیگر با همان ‏MeSH ‎Heading‏ ولی با زیرعنوان‌های دیگری خواهند بود. این امر در هنگام جستجوی مقالات برای ‏اختصاصی‌تر نمودن پنجره جستجو به كار رفته است. در مجموع تعداد 83 زیرعنوان در مدلاین وجود دارد ‏كه به فراخور هر ‏MeSH Heading‏ تعدادی از آنها قابل اطلاق به آن ‏MeSH Heading‏ بوده، در ‏هنگام نمایه نمودن مقالات در مدلاین  یا در هنگام جستجوی مقالات از آنها استفاده می‌گردد.‏


مفهوم ‏Major MeSH Heading‏ یا ‏Focus
جهت تفكیك بحث اصلی مقالات از موضوعات فرعی‌تر، ‏MeSH Headingهای محوری و اصلی مقاله ‏در فیلد مجزایی به نام ‏‎[MAJR]‎‏ كه مخفف ‏Major MeSH Heading‏ می‌باشد قرار گرفته، سایر ‏MeSH Heading‏ ها در فیلد ‏‎[MH]‎‏ قرار می‌گیرند؛ بطوریكه در هنگام مشاهدة فیلدهای اطلاعاتی ‏مقاله آن دسته از ‏MeSH Heading‏ هایی كه بحث اصلی و در حقیقت ‏Focus‏ اصلی مقاله می‌باشند ‏و در فیلد ‏‎[MAJR]‎‏ واقع شده‌اند بصورت ستاره‌دار در كنار سایر ‏MeSH Heading‏ های مقاله كه ‏بدون ستاره هستند قرار می‌گیرند. این ویژگی‌ نیز برای اختصاصی كردن جستجو كاربرد دارد.‏


مفهوم ‏Explode
گفته شد كه ‏MeSH Heading‏ ها بصورت سلسله مراتبی از موضوعات كلی‌تر در شاخه‌های اولیة ‏درخت به سمت موضوعات اختصاصی‌تر در شاخه‌های انتهایی چیده شده‌اند كه این چینش صرفاً به سبك و ‏سلیقه ‏NLM‏ است و الزاماً  منطبق با منابع و كتب علمی جاری نمی‌باشد.‏

نمایه كنندگان مدلاین موظفند اختصاصی‌ترین ‏MeSH Heading‏ را در شاخه‌های متناسب انتخاب ‏نمایند. اصولاً هر چه ‏MeSH Heading‏ های یك مقاله، اختصاصی‌تر و به انتهای شاخة خود نزدیك‌تر ‏باشند مقاله در آن موضوع با ارزش‌تر می‌باشد و بالعكس ‏MeSH Heading‏ ها هر چه كلی‌تر و به تنه ‏درخت نزدیك‌تر باشند ارزش مقاله از آن نقطه‌نظر كاهش می‌یابد.‏

به این حالتِ آبشاری كه انتخاب یك ‏MeSH Heading‏ نهایتاً به انتخاب انبوهی از ‏MeSH ‎Heading‏ های زیر شاخه‌اش منجر می‌شود و حالتی انفجار گونه دارد ‏explode‏ لقب داده‌‌اند. به این ‏معنی كه اصولاً هدف ما از جستجوی یك ‏MeSH Heading، انتخابِ خود و زیر شاخه‌هایش ‏می‌باشد. لذا ما همیشه از یك جستجوی ‏explode‏ شده مدد می‌گیریم.‏


مكان‌های دسترسی به مدلاین
از سال 1997 كه دسترسی به مدلاین از طریق اینترنت توسط سایت اینترنتی ‏PubMed‏ ‏‏(‏http://pubmed.gov‏ یا ‏http://www.pubmed.com‏) بصورت رایگان امكان‌پذیر گردید ‏تعداد كاربران مدلاین بطور چشمگیر و فزاینده‌ای افزایش یافت. آموزش كامل استفاده از ‏PubMed‏ ‏توسط گزینه ‏Tutorial‏ در بالای ستون آبی رنگ سمت چپ تصویر امكان پذیر است.‏

از آنجا كه استفاده از ‏PubMed‏ به دانشی اولیه از ساختار مدلاین و مفاهیم جستجو نیاز دارد و برای افراد ‏مبتدی تا حدودی مشكل می‌باشد، شركتی معروف به نام ‏OVID Technologies‏ با فراهم آوردن ‏یك محیط جستجوی ساده‌تر با اكثر امكانات ‏PubMed‏ راه را برای محققان تا حدودی ساده‌تر نموده‌ ‏است. محصول مورد نظر محیط ‏OVID Platform‏ نام دارد و نه تنها برای جستجوی مدلاین به كار ‏می‌رود بلكه برای جستجوی هر پایگاه اطلاعاتی دیگر نیز كاربرد دارد. این سرویس رایگان نیست و با ‏هزینه بسیار زیادی مجوز استفاده از آن برای كاربران دانشگاههای علوم پزشكی در كشور مهیا شده است. ‏طرز استفاده از آن نیز توسط گزینه ‏Help‏ در سمت بالا و راست صفحة اصلی جستجو در دسترس خواهد ‏بود.‏

نكته مهم اینكه در تمام جستجوهای انجام شده درون مدلاین، چكیده مقاله، بیشترین بخشِ علمیِ مقاله ‏است كه در اختیار شما قرار داده می‌شود. متن كامل مقالات در انحصار ناشرین می‌باشد و مجوز استفاده از ‏آنها چه بصورت فردی و چه بصورت دانشگاهی واگذار می‌گردد. با انجام هر جستجو درونِ ‏OVID – ‎Medline‏ در صورت موجود بودن نسخة آنلاین متن كامل مقاله، لینك ارتباط با ناشر یا عرضه كننده ‏مربوطه در كنار ركورد آن مقاله یافت می‌گردد.‏


مقایسة ‏Textword Search‏ و ‏MeSH–Based Search
بسیاری از جستجوگران، مدلاین را بدون استفاده از ‏MeSH‏ جستجو می‌نمایند. یعنی واژة مورد نظر را ‏درون ‏search box‏ نوشته، دكمه ‏Search‏ را كلیك می‌نمایند. در این روش كه جستجوی واژه‌ای یا ‏Textword Search‏ نام دارد تفاوت‌های فاحشی با روش جستجو بر پایة ‏MeSH‏ ملاحظه می‌گردد. ‏جهت مقایسة كیفیت این دو روش جستجو نیاز به دانستن مفاهیم زیر داریم:‏

دو معیار سنجش كیفیت جستجو، حساسیت و ویژگی آن جستجو می‌باشد. با انجام یك جستجوی ‏‏«حساس» انتظار داریم به تمام مقالات مربوط به موضوع مورد نظر خود دست یابیم (گرچه در كنار آن، ‏احتمال یافتن مقالات غیر مربوط هم وجود دارد) و با انجام یك جستجوی «ویژه»  انتظار داریم مقالات غیر ‏مربوط درون نتایج جستجوی خود نداشته باشیم (گرچه شاید تعدادی از مقالات مرتبط نیز یافت نشده ‏باشند). غالباً در یك جستجوی حساس تعداد مقالات غیر مربوط هم زیادتر است و یك جستجوی «ویژه» ‏معمولاً از حساسیت كافی برخوردار نیست.‏

از معایب استفاده از ‏MeSH‏ می‌توان به ناكافی بودن ‏MeSH Heading‏ ها در بسیاری از موضوعات ‏تخصصی و فوق‌تخصصی اشاره نمود كه در این موارد جستجوی واژه‌ای تنها گزینه خواهد بود. ضمناً تعدد ‏MeSH Heading‏ های نزدیك به هم اغلب ما را ناچار به جستجوی كامل‌تر درخت ‏MeSH‏ ‏می‌سازد. با جستجوی سوژة مورد نظر خود در قسمت ‏MeSH Database‏ درون سایت ‏PubMed، ‏بسیاری از ‏MeSH Heading‏ های مرتبط با آن سوژه مشاهده می‌گردد. ‏

نام نویسندگان در فیلد ‏‎[AU]‎‏ به این سبك درج می‌گردد كه ابتدا نام‌خانوادگی و سپس با یك فاصله، ‏حرف یا حروف اول نام كوچك فرد ذكر می‌گردد. از سال 1999 به بعد نام كامل نویسندگان در فیلد ‏‎[FAU]‎‏ نیز وارد می‌شود. ‏





طبقه بندی: آشنایی با منابع اطلاعاتی و روشهای جستجو، 
.: Weblog Themes By Pichak :.


تمامی حقوق این وبلاگ محفوظ است | طراحی : پیچک

  • دانلود فیلم
  • ورود